جمعه04182014

آخرین به روز رسانی :07:12:23 PM

Back شما اینجا هستید: خانه حقوق خصوصی آرشیو مقالات حقوق تجارت آشنایی با قرارداد لیسانس

آشنایی با قرارداد لیسانس

رسول بیات- دانشجوی کارشناسی ارشد تجارت بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

مقدمه:
درست است که مالکیت فکری درجهان سابقه نسبتا زیادی دارد اما در کشور ما شاخه ای نوپا از علم حقوق است که در صدد حمایت از پدیده های ادبی وهنری همچنین محصولات صنعتی می باشد. 


مهمترين نكته در حقوق اعطايي در چارچوب حقوق مالكيت فكري، خصيصه انحصاري بـــودن آنهاست. بدين مفهوم كه بهره برداري از آن حقوق صرفاً متعلق به پديدآورنده و مالك آن است و ديگران حق استفاده از آنها را بدون اجازه مالك ندارند و بدين جهت قابليت خريد و فروش و امكان واگذاري اين حقوق براي مدت معين، وجود خواهد داشت ازاینرو یکی از حمایت هایی که می توان از این پدیده ها بعمل آورد حمایت از انتقال آنهاست، که خود شاخه ای مستقل رادراین رشته به اسم حقوق انتقال تکنولوژی بوجود آورده است.
انتقال تجاري فناوري مي تواند به يكي از روشهاي فروش تجهيزات و ماشين آلات (كالاهاي سرمايه اي)، واگذاري حق امتياز و توزيع قراردادهاي مشاوره، قراردادهاي پروژه آماده بهره برداري، قرارداد سرمايه گذاري مشترك، قرارداد دانش فنــي، قرارداد پروانه بهره برداري يا فروش حق مالكيت فكري انجام شود. اما مرسوم ترين شيوه بويژه در تجارت جهاني انعقاد قراردادهاي پروانه بهره برداري (قرارداد ليسانس) است كه به موجب آن امتياز بهره برداري از يك حق انحصاري ناشي از مالكيت فكري بــويژه در زمينه حق اختراع، كپي رايت و علائم تجاري به ديگري در مقابل دريافت مبالغي واگذار مي گردد.
قرارداد ليسانس نيز به عنوان ابزار انتقال و مبادله مالكيت فكري و دانش فني در مقايسه با ساير قراردادهاي انتقال فناوري، نقشي محوري را به دست آورده است.
دراین نوشتار سعی شده است به معرفی وبررسی عناصر وانواع این قرارداد درحد امکان پرداخته شود.


تعریف:
موافقتنامه لیسانس یک قراردادقانونی بین دوطرف است که انتقال دهنده وانتقال گیرنده لیسانس نامیده میشوند. دریک موافقتنامه لیسانس معمولی انتقال دهنده لیسانس به انتقال گیرنده حق تولید وفروش کالا فراهم کردن یک نام یاعلامت تجاری یا استفاده از حق انحصاری اختراع تکنولوژی را واگذارمیکند. در مقابل انتقال گیرنده معمولا یک سری شروط را درازای استفاده از حق انتقال دهنده می پذیرد و موافقت می کند که مبلغ حق امتیازرابپردازد.
بنابراین می توان گفت تعریفی خلاصه از یک موافقتنامه لیسانس میتواند این باشد: اجازه وحق استفاده ایکه بوسیله اعطاکننده لیسانس برای استفاده از کالای موضوع لیسانس به انتقال گیرنده واگذار میشود. این واگذاری ممکن است همراه اثبات صلاحیت ها وپرداخت هزینه هایی درموضوعات مختلف باشد.
موافقتنامه های لیسانس موقعیتها وشرایط شناخته شده بسیاری را دربرمیگیرند. برای مثال خرده فروشی ممکن است با یک تیم حرفه ای ورزشی برای رشد وتولید و فروش محصولات تجاری با نشان  آن تیم ورزشی به توافق برسد. یا یک تولیدکننده کوچک ممکن است لیسانس تکنولوژی تولید یک محصول را از یک کارخانه بزرگتر برای کسب میدان رقابت بجای اینکه وقت وهزینه خود را برای توسعه تکنولوژی خود صرف کند بدست اورد. یا یک کارخانه کارت تبریک ممکن است با یک شرکت تولیدکننده فیلم برای تولید یک خط  کارت تبریک باعکس شخصیت های معروف کارتونی به توافق برسد.
موافقتنامه لیسانس هرچه که باشد بخش مهمی از سرمایه گذاری موفق است. باوجوداینکه تعیین آینده موفقیت آمیز یک کالا غیرممکن است ولی دربسیاری موارد این امردرمراحل اولیه برای تضمین اینکه محصول تحت لیسانس بهترین شانس ممکن راپیداکند،انجام می پذیرد.ترزاسالاس (playthings) مینویسد: یک شخص ممکن است بگوید که حداقل درطی فرایند مذاکره انعقاد قرارداد لیسانس آینده کامل محصولات تحت لیسانس روشن شود.
عناصر: عنصر رایج درموافقتنامه های لیسانس اینست که طرفی که حقوق کپی رایت و حق اختراع علامت تجاری دارد را پوشش و تحت حمایت قرارمیدهد. ازاین گذشته علاوه بر شروط متنوع که در قراردادها برای حمایت از واگذارکننده لیسانس وجود دارد، بعضی از گیرندگان لیسانس ممکن است الزامات خود را اضافه کنند. آنهاممکن است که برتضمین حقوقی که انتقال دهنده به آنها می دهد پافشاری کنند برای مثال ممکن است شرط ممنوعیت انتقال دهنده لیسانس جهت رقابت مستقیم به شخص دیگر را دررابطه با موضوع لیسانس و در بازارهای مشخص درقرارداد بگنجانند.

بعلت دلایل قانونی باید درقراردادهای لیسانس بطورمنصفانه زمان واسناد کامل تعیین ومشخص شود. اما بیشتراین موافقتنامه ها نکات اساسی مشابهی را پوشش می دهند و درکل قراردادها مقررات مشابهی رادربرمیگیرند. سالاس می گوید خلاصه قراردادهای لیسانس شامل پیش پرداختها،حق امتیاز،ضمانات واطلاعات  بازار، طرق تجدید قرارداد، زمان قرارداد، حقوق نظارتی فرایند کنترل کیفی وفهرست موجودی وبازپرداخت هاو مجوزهامی باشند.
مدت: یک عنصرمهم موافقتنامه لیسانس ایجاد یک چارچوب زمانی برای معامله است. بسیاری ازانتقال دهندگان برروی یک تاریخ معین برای رهایی محصولات تحت لیسانس  پافشاری میکنند. ازاین گذشته این مساله به نفع انتقال دهنده نیست که لیسانس را به شرکتی اعطاکند که هرگز بازاری برای محصولات ندارد.. از این رو تعداد زیادی از موافقتنامه های لیسانس برای مدت زمان مشخصی اعتبار دارند. این نوع حمایت ازانتقال دهنده میتواند ارزش قرارداد لیسانس را افزایش دهد یا اینکه شرایط بازار را به نفع وی تغییردهد. این مدت همچنین قابلیت اجرایی قرارداد را بوسیله تضمین کردن این موضوع که هیچ قرارداد لیسانس دیگری درمدت این قرارداد نباید بسته شود، حفظ میکند.
قلمرو: یک قرارداد لیسانس ممکن است درسرزمین خاصی حمایت شود. برای مثال یک لیسانس با محدودیت مکانی امریکای شمالی به انتقال گیرنده اجازه نمی دهد که درژاپن ازحمایت این قرارداد لیسانس استفاده کند.
نحوه پرداخت: یکی از مهمترین عنصرموافقتنامه های لیسانس ترتیبات مالی بین طرفین است. پرداخت ازجانب انتقال گیرنده به انتقال دهنده معمولا درغالب حق امتیاز فروش وضمانت حداقل پرداخت هااست. حق امتیاز معمولا شش تا ده درصد قرارداد را دربرمیگیرد. این موضوع به سطح تجربه انتقال گیرنده وموضوع قرارداد هم البته بستگی دارد. همه انتقال دهندگان به ضمانت احتیاج ندارند:اگرچه بعضی کارشناسان پیشنهاد میکنند که انتقال دهندگان تاآنجا که میشود غرامت تعیین کنند. دربعضی موارد انتقال دهندگان ازضمانت ها بعنوان اساس تجدید و تمدید قراردادهای لیسانس استفاده می کنند. ولی بطورمعمول اگرانتقال گیرنده حداقل خصوصیات فروش را رعایت کنند قرارداد تمدید میشود، درغیر اینصورت انتقال دهنده اختیار قطع  رابطه را دارد.
کیفیت: بیشترموافقتنامه های لیسانس همچنین کیفیت را نیز مدنظرقرارمیدهند. برای مثال انتقال دهنده لیسانس ممکن است شروطی را درقرارداد بگنجاند که انتقال گیرنده باید نوع تولیدو بسته بندی خاصی مطابق نمونه های رایج را درطول قرارداد رعایت کند. البته بهترین فرم کنترل کیفیت بوسیله دقت درشهرت انتقال گیرنده ازقبل است. یکی دیگرازمقررات مربوط به کیفیت درموافقتنامه های لیسانس شامل روش انتقال محصولات تجاری فروخته نشده است. اگرکالاهای باقی مانده درفهرست ارزان فروخته شود میتواند به شهرت انتقال دهنده دربازارآسیب برسد.


نمونه هایی ازقراردادهای لیسانس:
قرارداد لیسانس نرم افزار: در یک موافقتنامه لیسانس مصرف کننده، کاربر فقط میتواند نرم افزار را به تعداد محدودی برکامپیوترنصب نماید.
قرارداد لیسانس علامت ونام تجاری: انتقال دهنده لیسانس ممکن است اجازه کپی و فراهم اوردن کارهای دارای حق کپی رایت مثل کارهای هنری وشخصی را به انتقال گیرنده بدهد. با این لیسانس انتقال گیرنده نیازی نیست که ازادعای نقض حق کپی رایت مالک درآینده بترسد.
موافقتنامه لیسانس کارهای هنری وشخصیت: انتقال دهنده ممکن است که اجازه فراهم اوردن محصولات تحت یک علامت تجاری را به انتقال گیرنده بدهد، دراین صورت انتقال گیرنده میتواند ازعلامت تجاری بدون ترس ازادعای تخلف بعدی انتقال دهنده استفاده کند.
اگرچه لیسانس های هنری به لیسانس به معنی رایج آن  مرتبط نمی باشد ولی در مقابل تاثیرات مخربی  که صحت واقعی این آثاررا تحت تاثیرقرارمیدهد این موضوع میتواند حسن تعبیری است که به کارهای هنری اختصاص می یابد.
لیسانس اکادمیک: لیسانس یک مدرک اکادمیک است. اصالتا برای اموزش دردانشگاه شخص به این مدرک احتیاج دارد که بنابرعنوانش به دارنده ان لیسانسیه میگویند.


نتیجه گیری
قرارداد لیسانس با خود فقط فناوری می‌آورد. گاهی اوقات قرارداد لیسانس صرفا به معنی پرداخت حق امتیاز(ROYALTY) است. در این حالت، شرکتی که توان ساخت محصولی خاص را دارد و نیازی به دریافت اطلاعات اضافی هم ندارد، به موجب قرارداد لیسانس فقط حق امتیاز می دهد زیرا حق اختراع در اختیار شرکتی دیگر است. قرارداد لیسانس، مستلزم مدیریت سطح بالا و ظرفیت زیاد کسب فناوری در شرکت دریافت کننده لیسانس است. حتی در صورتی که همکاری فنی در قرارداد لیسانس پیش بینی شده باشد، باز هم دریافت کننده لیسانس بایستی به بازار دسترسی داشته باشد و یا این دسترسی را ایجاد کند و همه خطرات کسب و کار را نیز متقبل شود. از آنجایی که دریافت کننده لیسانس در مدیریت استقلال دارد، انگیزه بالایی برای تلاش در جهت توسعه فناوری و رشد دارد.


........................................................
References
Heicklen, Michael J. "Licensing Your Restaurant's Name, Trademark." Nation's Restaurant News. June 29, 1998.
Salas, Teresa. "Building a Lasting Licensing Contract." Playthings. October 1988